75 ರೂಪಾಯಿಗಳಲ್ಲಿ ಬದುಕು:  ಗೋಖಲೆಯವರ ‘ಬಡತನದ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ’

1905 ರಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಉತ್ತುಂಗದಲ್ಲಿ, ಒಬ್ಬ ಪ್ರತಿಭಾನ್ವಿತ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರು ತಮ್ಮ ಎಲ್ಲಾ ಸಂಪತ್ತು ಮತ್ತು ಆರಾಮದಾಯಕ ಜೀವನವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದರು ಮತ್ತು ತನ್ನ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ  ಜೀವನದುದ್ದಕ್ಕೂ ತಿಂಗಳಿಗೆ ಕೇವಲ 75 ರೂಪಾಯಿಗಳಲ್ಲಿ ಬದುಕಬೇಕೆಂದು ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡಿಸಿದರು. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯ ತ್ಯಾಗವಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಗೋಪಾಲ ಕೃಷ್ಣ ಗೋಖಲೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಸರ್ವೆಂಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ಸೊಸೈಟಿಯಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ‘ಬಡತನದ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ’. ಈ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸೇವೆಯನ್ನು ಶುದ್ಧ ಮತ್ತು ನಿಸ್ವಾರ್ಥಗೊಳಿಸುವ ಸಾಧನವಾಯಿತು. ಈ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಏನು, ಅದು ಹೇಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು ಮತ್ತು 75 ರೂಪಾಯಿಗಳ ಭತ್ಯೆ ಅದರ ಸದಸ್ಯರ ಜೀವನವನ್ನು ಹೇಗೆ ಪರಿವರ್ತಿಸಿತು, ಸರಳತೆಯು ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಆಯುಧವಾಗಿ ಹೇಗೆ ಬದಲಾಯಿತು? ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಯೋಣ. 

ಗೋಖಲೆ ಜೂನ್ 12, 1905 ರಂದು ಪುಣೆಯಲ್ಲಿ “ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಿಷನರಿ”ಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುವ, ರಾಷ್ಟ್ರ ಸೇವೆಗಾಗಿ ತಮ್ಮ ಜೀವನವನ್ನು ಮುಡಿಪಾಗಿಡುವ ಜನರನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸುವ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ʼಸರ್ವೆಂಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ಸೊಸೈಟಿʼಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಗೋಖಲೆಯವರ ಪೀಠಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಮಾಣವಚನ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಸದಸ್ಯರು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಲಾಭದ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಾರದು ಮತ್ತು ಸೇವೆಯು ಅವರ ಜೀವನವಾಗಿರಬೇಕು ಎಂದು ಕರೆ ನೀಡಿದರು. ಬಡತನದ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯೇ ಅದರ ಅಡಿಪಾಯವಾಗಿತ್ತು – ಸದಸ್ಯರು ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು, ದುರಾಸೆಯಿಂದ ದೂರವಿರಬೇಕು ಮತ್ತು ಸರಳತೆಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಗೋಖಲೆ ಸ್ವತಃ ಫರ್ಗುಸನ್ ಕಾಲೇಜಿನ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ಸಂಬಳವನ್ನು ತೊರೆದು ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಸೇರಿದರು. ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆಯಾಗಿ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ಮಾಸಿಕ 75 ರೂಪಾಯಿಗಳ ಭತ್ಯೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಈ ಮೊತ್ತವು 1905 ರಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ ಜೀವನ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಸಾಕಾಗಲಿಲ್ಲ, ಸರಾಸರಿ ವೇತನ ಮತ್ತು ಹಣದುಬ್ಬರವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿದರೆ ಇದು ತೀರಾ ಕಡಿಮೆ ಮೊತ್ತವಾಗಿತ್ತು. ಸದಸ್ಯರು ಭೌತಿಕ ಸುಖಗಳಿಂದ ದೂರವಿರಲು ಮತ್ತು ಸೇವೆಯ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಲು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಲು ಗೋಖಲೆ ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಇದನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಂಡರು.

ಪ್ರಮಾಣವಚನ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ನಂತರ, ಸದಸ್ಯರ ಜೀವನವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ರೂಪಾಂತರಗೊಂಡಿತು. 75 ರೂಪಾಯಿಗಳು ಸರಳ ಆಹಾರ, ಬಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಮೂಲಭೂತ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ – ವೈಯಕ್ತಿಕ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಖಾತೆ ಇಲ್ಲ, ಆಸ್ತಿ ಇಲ್ಲ, ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಆದಾಯವಿಲ್ಲ. ಸೊಸೈಟಿಯು ವಸತಿ, ಆಹಾರ ಮತ್ತು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಆರೈಕೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಬಡತನವು ಮನಸ್ಸನ್ನು ಶುದ್ಧೀಕರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರದಿಂದ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಗೋಖಲೆಯವರ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರವಾಗಿತ್ತು. ವಿ.ಎಸ್. ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಮತ್ತು ಎ.ವಿ. ಥಕ್ಕರ್ (ಥಕ್ಕರ್ ಬಾಪಾ) ದಶಕಗಳಿಂದ ಈ ತತ್ವದ ಮೇಲೆಯೇ ಬದುಕುತ್ತಿದ್ದರು. 75 ರೂಪಾಯಿಗಳಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವುದು, ರೈತರು ಮತ್ತು ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವುದು – ಇದೆಲ್ಲವೂ ಸಾಧ್ಯವಾದದ್ದು ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಅವರನ್ನು ನಿರ್ಭೀತರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದ್ದರಿಂದ. ದುರಾಸೆ ಇಲ್ಲ, ಸೇವೆ ಮಾತ್ರ.

ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಸವಾಲುಗಳು ಹೆಚ್ಚಾದವು. 1905–1915ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಗೋಖಲೆ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದಾಗ ಮತ್ತು ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ, ಗೋಖಲೆ ಅವರು ಸರ್ವೆಂಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ಸೊಸೈಟಿಯ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡರು. ಈ ಭತ್ಯೆ ಎಲ್ಲಾ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಸಮಾನರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿತು – ಶ್ರೀಮಂತರು ಮತ್ತು ಬಡವರ ನಡುವೆ ಯಾವುದೇ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿರಲಿಲ್ಲ. ಗೋಖಲೆ ಹೇಳಿದರು, “ಈ ಮೊತ್ತವು ಸದಸ್ಯರನ್ನು ತೃಪ್ತರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸೇವೆಗೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ.” ಸದಸ್ಯರು ಇದೇ ರೀತಿಯ ಸರಳತೆಯಿಂದ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. 75 ರೂಪಾಯಿಗಳು ಕಾರ್ಮಿಕರು ಮತ್ತು ರೈತರ ನೋವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದವು, ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ಸ್ವತಃ ಆ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.

75 ರೂಪಾಯಿಗಳ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಪರಿಣಾಮವೆಂದರೆ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಮತ್ತು ರೋಮಾಂಚಕಾರಿ ಅಂಶವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಮೊತ್ತವು ಸದಸ್ಯರನ್ನು “ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತ ಬಡತನ”ದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿತು, ಅಲ್ಲಿ ಬಾಹ್ಯ ಅಭಾವವು ಆಂತರಿಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು. ಗೋಖಲೆಯವರ ಮರಣದ ನಂತರವೂ ಅವರ ಅನುಯಾಯಿಗಳು ಅವರ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಪಾಲಿಸಿದರು.

 (1915) ಮೇ 9, 1966 ರಂದು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ರತ್ನಗಿರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಅವರು, ಶಿಕ್ಷಣ, ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆಯ ನಿರ್ಮೂಲನೆ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣಾಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಜನ ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದರು. 1905 ರಲ್ಲಿ ಇಂದಿನ ಮೌಲ್ಯದಲ್ಲಿ 75 ರೂಪಾಯಿಗಳು ಸರಿಸುಮಾರು 5,000-6,000 ರೂಪಾಯಿಗಳಿಗೆ ಸಮನಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಅದು ಯಾವುದಕ್ಕೂ ಸಾಕಾಗದ ಮೊತ್ತವಾಗಿತ್ತು. ಗಾಂಧೀಜಿ ಗೋಖಲೆ ಅವರನ್ನು ಗುರು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದರು, ಮತ್ತು ಈ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯ ಪ್ರಭಾವವು ಅವರ ಅಹಿಂಸೆ ಮತ್ತು ಸರಳತೆಯಲ್ಲಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ.

ಬಡತನದ ಈ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಇಂದಿಗೂ ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗಿದೆ – ಆಡಂಬರದ ಈ ಯುಗದಲ್ಲಿ, ನಿಜವಾದ ಸೇವೆ ತ್ಯಾಗದಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಇದು ಕಲಿಸುತ್ತದೆ. ಸ್ವತಂತ್ರ ಭಾರತದ ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ ನೂರಾರು ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಸಮಾಜವು ಬೆಳೆಸಿತು. 75 ರೂಪಾಯಿಗಳು ಕೇವಲ ಒಂದು ಮೊತ್ತವಲ್ಲ, ಸಿದ್ಧಾಂತವಾಗಿತ್ತು.ಕೊರತೆಯು ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಇದು ಕಲಿಸಿತ್ತು.