ಮೊಘಲ್‌ ವಶವಾಗಿದ್ದ ರಾಜ್‌ಕೋಟ್‌ ಮತ್ತೆ ರಜಪೂತರ ಕೈಸೇರಿದ್ದೇ ರೋಚಕ!

1612ರಲ್ಲಿ, ಆಷಾಢ ಶುಕ್ಲ ದ್ವಾದಶಿ ಪುಣ್ಯ ದಿನದಂದು, ವಿಭೋಜಿ ಅಜೋಜಿ ಜಾಡೇಜಾ ಅವರು ಅಜಿ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿ ರಾಜ್‌ಕೋಟ್ ನಗರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಇದು ಕೇವಲ ಒಂದು ಸೈನಿಕ ತಾಣವಲ್ಲ, ಸಮೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆಯನ್ನು ಸಂಕೇತಿಸುವ ನಗರವಾಗಿ ಕನಸು ಕಂಡು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು. “ರಾಜ ದುರ್ಗ” ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಈ ನಗರ ಸುಮಾರು 282 ಚದರ ಮೈಲು ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, 64 ಹಳ್ಳಿಗಳ ಮೇಲೆ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿತು. ವಿಭೋಜಿ ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ಕಲ್ಲಿನ ಗೋಡೆಗಳು, ಆನೆಗಳ ದಾಳಿಯನ್ನು ತಡೆಯುವ ಕಬ್ಬಿಣದ ಮುಳ್ಳುಗಳಿರುವ ಬೃಹತ್ ಗೇಟುಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ನಗರವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿದರು. ಜಡೇಜಾ ರಾಜವಂಶದ ಅಧೀನದಲ್ಲಿ ರಾಜ್‌ಕೋಟ್ “ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳ ನಗರ”ವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು. ಬನಿಯಾ ಮತ್ತು ಜೈನ್ ಸಮುದಾಯಗಳು ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಮೂಲಸ್ತಂಭವಾದವು. ರೇಶ್ಮೆ, ಮಸಾಲೆಗಳು, ಉತ್ತಮ ಉಣ್ಣೆ ಬಟ್ಟೆಗಳು ತುಂಬಿದ ಬಜಾರುಗಳು ನಗರವನ್ನು ಜೀವಂತಗೊಳಿಸಿದವು. ಒಂದು ಶತಮಾನಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ರಾಜಪುತ ಗೌರವ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರ ಸಮೃದ್ಧಿ ಅರಳಿದ ಸುವರ್ಣ ಯುಗವಾಗಿತ್ತು.

1720ರ ದುರಂತ: ಮುಘಲ್ ಆಕ್ರಮಣ

ಆದರೆ ಸೌಂದರ್ಯವು ಆಸೆಯನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. 1720ರಲ್ಲಿ ಮುಘಲ್ ಉಪ-ಆಡಳಿತಗಾರ ಮಸೂಮ್ ಖಾನ್ ರಾಜ್‌ಕೋಟ್ ಮೇಲೆ ಕಣ್ಣು ಹಾಕಿದನು. ತನ್ನ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಸೌರಾಷ್ಟ್ರದ ಹೃದಯಭಾಗಕ್ಕೆ ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಅವನು ನಗರದ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದ. ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಫಿರಂಗಿಗಳು ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಚ್‌ಲಾಕ್ ಬಂದೂಕುಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಂದ ಮುಘಲ್ ಸೈನ್ಯಕ್ಕೆ ಎದುರಾಗಿ ರಾಜ್‌ಕೋಟ್‌ನ ರಾಜ ಠಾಕೂರ್ ಮೇರಾಮಣ್ಜಿ II ಅವರು ತಮ್ಮ ಕುದುರೆಪಡೆಯೊಂದಿಗೆ ಖಡ್ಗ ಮತ್ತು ಭಾಲೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಧೈರ್ಯವಾಗಿ ಹೋರಾಡಿದರು. ಆದರೆ ಫಿರಂಗಿಗಳ ಗುಡುಗು ಮತ್ತು ನಿರಂತರ ಗುಂಡುಗಳ ಮಳೆಯ ಮುಂದೆ ರಾಜಪುತ್ ಪಡೆಗಳು ನಿಲ್ಲಲಾರದಾದವು. ಯುದ್ಧದ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಮೇರಾಮಣ್ಜಿ II ಅವರು ವೀರಗತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದರು.ರಾಜನ ಮರಣದ ನಂತರ ನಗರವು ಶತ್ರುಗಳ ಕೈಗೆ ಸಿಕ್ಕಿತು. ಮಸೂಮ್ ಖಾನ್ ನಗರದ ಹೆಸರನ್ನು ಮಸೂಮಾಬಾದ್ ಎಂದು ಬದಲಾಯಿಸಿದ. ಇದು ಕೇವಲ ರಾಜಕೀಯ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲ, ರಜಪೂತ ಗುರುತನ್ನು ಅಳಿಸಿ ಹಾಕುವ ಉದ್ದೇಶದ ಕ್ರೌರ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಸುಮಾರು ಒಂದು ದಶಕಕಾಲ ಸೌರಾಷ್ಟ್ರದ ರತ್ನ ಮುಘಲ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕೆಳಗೆ ಕುಗ್ಗಿಹೋಗಿತ್ತು.

ರಜಪೂತರ ಪ್ರತೀಕಾರ

ಆದರೆ ರಾಜ್‌ಕೋಟ್‌ನ ಆತ್ಮವನ್ನು ಯಾರಿಗೂ ಮುರಿಯಲು ಅಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು.. ಮೇರಾಮಣ್ಜಿ II ಅವರ ಪುತ್ರ ರಣಮಲ್‌ಜಿ I ಅವರು ತಕ್ಷಣ ಪ್ರತೀಕಾರಕ್ಕೆ ಧಾವಿಸಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ದೀರ್ಘಕಾಲ ಗಡಿಪಾರಿನಲ್ಲಿ ಕಾಲ ಕಳೆದು, ಮಸೂಮ್ ಖಾನ್‌ನ ದೌರ್ಬಲ್ಯಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು. ಮುಘಲ್ ಸರಬರಾಜು ಮಾರ್ಗಗಳ ಮೇಲೆ ಗೆರಿಲ್ಲಾ ದಾಳಿಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಾ ಶತ್ರುವಿನ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಮನೋಬಲವನ್ನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಕುಗ್ಗಿಸಿದರು.1732ರಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧತೆ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ನಂತರ ರಣಮಲ್‌ಜಿ ಸ್ಥಳೀಯ ರಜಪೂತ ಜಾಗೀರ್ದಾರರ ಒಕ್ಕೂಟವನ್ನು ರಚಿಸಿ ರಾಜ್‌ಕೋಟ್ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದರು. ಬಹುಮುಖ ಯೋಜನೆಯ ದಾಳಿಯಿಂದ ಮುಘಲ್ ಪಡೆಗಳು ಗೊಂದಲಕ್ಕೊಳಗಾದವು. ದುರ್ಗದ ರಹಸ್ಯ ದೌರ್ಬಲ್ಯಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ರಜಪೂತ ಯೋಧರು ಒಳನುಗ್ಗಿದರು. ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ರಣಮಲ್‌ಜಿ ಸ್ವಯಂ ಮಸೂಮ್ ಖಾನ್‌ನನ್ನು ವಧಿಸಿದರು. ಮುಘಲ್ ನಾಯಕನ ಮರಣದೊಂದಿಗೆ ಅವನ ಆಡಳಿತ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕುಸಿಯಿತು. ರಾಜ್‌ಕೋಟ್ ಮತ್ತೆ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಯಿತು. ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಯಾರೂ ಆಕ್ರಮಿಸದಂತೆ ರಣಮಲ್‌ಜಿ ತಮ್ಮ ಸಹೋದರರನ್ನು ಗವ್ರಿದಾರ್, ಶಾಹಪುರ ಮತ್ತು ಕೋಠಾರಿಯಾ ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಳಿಸಿ ರಕ್ಷಣಾ ವರ್ತುಲವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು.

ರಾಜ್‌ಕೋಟ್‌ನ ಇತಿಹಾಸ ಕೇವಲ ನಗರದ ಸ್ಥಾಪನೆಯ ಕಥೆಯಲ್ಲ. ಲೋಭ ಮತ್ತು ಆಕ್ರಮಣದ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಿದ ಗೌರವದ ಕಥೆ ಇದು. ಮುಘಲ್ ಆಸೆಯು ನಗರವನ್ನು ಕಬಳಿಸಿ ಅದರ ಗುರುತನ್ನು ಅಳಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದಾಗ, ಇದು ಕೇವಲ ಭೂಮಿಗಾಗಿನ ಯುದ್ಧವಲ್ಲ, ಗೌರವಕ್ಕಾಗಿನ ಹೋರಾಟವಾಗಿತ್ತು.ನಾಲ್ಕು ಶತಮಾನಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಎಲ್ಲಾ ತುಮುಲಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಿ ರಾಜ್‌ಕೋಟ್ ಇಂದಿಗೂ ಬೆಳಗುತ್ತಿದೆ. ಇದು ನಮಗೆ ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ — ಲೋಭ ಎದ್ದರೂ, ಆಕ್ರಮಣಗಳು ಬಂದರೂ, ಗೌರವ ಮತ್ತು ತ್ಯಾಗದ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ನೆಲವು ಯಾವಾಗಲೂ ಮತ್ತೆ ಎದ್ದು ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ.