ಆಲದ ಮರದ ಕೆಳಗೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆಯೇ ಸವಾಲೊಡ್ಡಿತ್ತೊಂದು ಶಾಲೆ

20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಭಾರತೀಯ ಯುವಕರ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಗಾಢವಾಗಿ ಆವರಿಸಿತ್ತು. ಭಾರತೀಯ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಬ್ರೈನ್‌ ವಾಶ್‌ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯ ಬಗ್ಗೆ‌ ಅವರಿಗೆ ಕಲಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಬ್ರಿಟಿಷರು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.

ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಸ್ವತಃ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡಿದ್ದ ಗೋಪಬಂಧು ದಾಸ್ ಎಂಬ ಯುವ ಮತ್ತು ದಾರ್ಶನಿಕ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಭಾರತೀಯ ಸಮಾಜದ ವಾಸ್ತವ ಆಳವಾಗಿ ತೊಂದರೆಗೊಳಗಾಗುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಗಮನಿಸುತ್ತಿದ್ದ.

ಶಾಲೆಗಳು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಪುಸ್ತಕಗಳು, ಸಾಹಿತ್ಯ, ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಮೌಲ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯನ್ನು ಕಲಿಸುತ್ತಿವೆ, ಆದರೆ ಭಾರತೀಯ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು, ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ನಿಂದಿಸುತ್ತಿವೆ ಮತ್ತು ಅವಹೇಳನ ಮಾಡುತ್ತಿವೆ ಎಂಬುದು ಆತನ ಅರಿವಿಗೆ ಬಂತು. ಈ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಉದ್ದೇಶವು ಮಾತೃಭೂಮಿಯಾದ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುವುದಲ್ಲ, ಭಾರತೀಯರನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಆಡಳಿತಗಾರರ  ಗುಲಾಮರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವುದು ಎಂಬ ಸತ್ಯವನ್ನು ಆತ ಕಂಡುಕೊಂಡ..

ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ಒಡಿಶಾದ ಹಳ್ಳಿಗಳು ಮತ್ತು ಜನರ ಜೀವನವು ಪ್ರವಾಹದಿಂದ ನಾಶವಾಗುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ದಾಸ್ ನೋಡಿದರು. ತೀವ್ರ ಬಡತನವು ಜನರ ಭರವಸೆಗಳನ್ನು ಪುಡಿಮಾಡಿತ್ತು ಮತ್ತು ಯುವಕರಲ್ಲಿ ಅಜ್ಞಾನವು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿತ್ತು.

ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತ ಯಂತ್ರಕ್ಕೆ ಕೇವಲ ಸೇವಕರನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತಿತ್ತು ಎಂದು ದಾಸ್ ನಂತರ ಆಳವಾಗಿ ಅರಿತುಕೊಂಡರು. ತರುವಾಯ, ಭಾರತಕ್ಕೆ ರಾಜಕೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಯುವಕರಲ್ಲಿ ನೈತಿಕ ಮತ್ತು ಬೌದ್ಧಿಕ ಜಾಗೃತಿ (ಪುನರುಜ್ಜೀವನ)ಯ ಹೊಸ ಯುಗವೂ ಬೇಕು ಎಂದು ದಾಸ್ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡರು.

ದಾಸ್ ಅವರು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾವಾದಿ ವಿಚಾರಗಳು, ಆದರ್ಶಗಳು ಮತ್ತು ಬಾಲಗಂಗಾಧರ ತಿಲಕ್ ಅವರಂತಹ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಹಾಗೂ ಪ್ರಾಚೀನ ಗುರುಕುಲ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಮತ್ತು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದ ಪ್ರೇರಿತರಾದರು. ಆದ್ದರಿಂದ, 1919 ರಲ್ಲಿ, ದಾಸ್ ಭಾರತದ ಒಡಿಶಾ ರಾಜ್ಯದ ಪುರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸತ್ಯಬರಿ ಬ್ಲಾಕ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಯಾತ್ರಾ ಸ್ಥಳವಾದ ಸಖಿಗೋಪಾಲ್‌ನಲ್ಲಿ ‘ಸತ್ಯಬರಿ ಬನ ವಿದ್ಯಾಲಯ’ ಎಂಬ ಗುರುಕುಲ ಶೈಲಿಯ ಶಾಲೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಈ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಶೈಲಿಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ, ಗಟ್ಟಿಮುಟ್ಟಾದ ಬೆಂಚುಗಳು ಅಥವಾ ಛಾವಣಿ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಬೃಹತ್ ಆಲದ ಮರದ ನೆರಳಿನಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು. ಇದು ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ನೀಡುವ ಸಾಧನ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಶೈಲಿಯ ಕಾನ್ವೆಂಟ್ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ವಿರುದ್ಧದ ದಂಗೆಯೂ ಆಗಿತ್ತು.

ಆ ಕಾಲದ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಜಾಲಕ್ಕೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿ, ಶಾಲೆಯು ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ “ಆದರ್ಶ ಸಂಸ್ಥೆ”ಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವುದನ್ನು ಮತ್ತು ಪೋಷಿಸುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿತು. ದಾಸ್ ನೇತೃತ್ವದ ಸತ್ಯಬದಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಳುವಳಿಯಿಂದಾಗಿ ಅದರ ಪ್ರಭಾವ ಒಡಿಶಾದಾದ್ಯಂತ ಹರಡಿತು. ಈ ಚಳುವಳಿಯಲ್ಲಿ ಅವರ ಇತರ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳು ಸಹ ಅವರ ಆಲೋಚನೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದರು. ಶಾಲೆಯು ನಂತರ, ಸುಮಾರು 100 ರಿಂದ 300 ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿಕೊಂಡಿತು, ಅವರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವರು ಗ್ರಾಮೀಣ ಒಡಿಶಾದಿಂದ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪುರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಬಂದವರಾಗಿದ್ದರು.

ಶಾಲೆಯ ಕಾರ್ಯವೈಖರಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿತ್ತು. ಸೀಮಿತ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಮತ್ತು ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಶೈಲಿಯ ತರಗತಿ ಕೊಠಡಿಗಳಿಲ್ಲದೆ, ತರಗತಿಗಳನ್ನು ಮುಕ್ತ ಆಕಾಶದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಪಠ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಅವರ ಭಾರತೀಯ ಗುರುತಿನೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಭಾಷೆಯಾದ ಒಡಿಯಾ, ಅವರ ಪ್ರಾಚೀನ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಸ್ಕೃತ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಜಗತ್ತನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಒಂದು ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಸೇರಿಸಲಾಗಿತ್ತು.; ಇದನ್ನು ಯಾವುದೇ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವರ್ಗದ ಗುರುತು ಎಂದು ನೋಡಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ಗಣಿತ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನವು ತಾರ್ಕಿಕ ಚಿಂತನೆಯನ್ನು ಬೆಳೆಸಿತು ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸ ತರಗತಿಗಳು ಭಾರತದ ಸುವರ್ಣಯುಗ, ಅದರ ವೀರರು ಮತ್ತು ವಿದೇಶಿ ಆಕ್ರಮಣಗಳ ಎದುರು ಅದರ ಅಚಲ ಧೈರ್ಯದ ಕಥೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಕ್ಕಳ ಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸಿದವು. ಇದು ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಸ್ವಾಭಿಮಾನದ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಬೆಳೆಸಿತು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಛಿದ್ರಗೊಳಿಸಿತು.

ಆದರೆ ನಿಜವಾದ ಶಿಕ್ಷಣವು ತರಗತಿಯ ಹೊರಗೆ ಇತ್ತು. ಶಿಸ್ತು ಮತ್ತು ಸೇವೆಯು ಈ ಶಾಲೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಎರಡು ಸ್ತಂಭಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಅವರ ಶಿಕ್ಷಣದ ಭಾಗವಾಗಿ, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಕಠಿಣ ದೈಹಿಕ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಮೂಲಕ ಅವರು ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಸಹಾನುಭೂತಿಯನ್ನು ತುಂಬಿಕೊಂಡರು. ಒಮ್ಮೆ, ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರವಾಹದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ರಕ್ಷಣಾ ಮತ್ತು ಪುನರ್ವಸತಿ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು, ಹಾನಿಗೊಳಗಾದ ಮನೆಗಳನ್ನು ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು, ಹೀಗಾಗಿ ಕರುಣೆಯ ನಿಜವಾದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಕಲಿತರು. ಸೇವೆಯು ಶಿಕ್ಷಣದ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅವರಿಗೆ ಪದೇ ಪದೇ ನೆನಪಿಸಲಾಯಿತು. ಒಟ್ಟಿಗೆ ಊಟ ಮಾಡುವುದು ಜಾತಿ ತಾರತಮ್ಯದ ಅಡೆತಡೆಗಳನ್ನು ಮುರಿಯಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿತು. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ, ಸಮಾಜ ಮತ್ತು ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಆಡಳಿತಗಾರರು ಹೇರಿದ ಆಳವಾಗಿ ಬೇರೂರಿರುವ ತಾರತಮ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಭಜನೆಗಳನ್ನು ಸದ್ದಿಲ್ಲದೆ ಪ್ರಶ್ನಿಸಲಾಯಿತು. ಶಾಲೆಯ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಚಟುವಟಿಕೆಯು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಸರ್ವತೋಮುಖ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.

ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಲೆಯು ಕೆಲವು ಆರ್ಥಿಕ ತೊಂದರೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಿತು, ಆದರೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರಿಂದ ಗಣನೀಯ ದೇಣಿಗೆಗಳು, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾವಾದಿ ನಾಯಕರ ಬೆಂಬಲ, ಶಿಕ್ಷಕರ ಕೊಡುಗೆಗಳು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಂದ ಸೀಮಿತ ಶುಲ್ಕಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಇವು ಶಾಲೆಯ ಸುಗಮ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟವು.

ಸತ್ಯವಾಡಿ ಬಾನ್ ಶಾಲೆಯು ಆರಂಭದಿಂದ 1920 ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದವರೆಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಆರ್ಥಿಕ ತೊಂದರೆಗಳು, ರಾಜಕೀಯ ಒತ್ತಡಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಸವಾಲುಗಳಿಂದಾಗಿ, ಅದು ಕ್ರಮೇಣ ಕುಸಿಯಿತು ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ 1926 ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಅದರ ಕಡಿಮೆ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಶಾಲೆಯು ಶಾಶ್ವತವಾದ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಕೇವಲ ಉದ್ಯೋಗ ಗಳಿಸುವ ಸಾಧನವಾಗಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ನಿರ್ಮಾಣ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಗೃತಿಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವುದು ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಬೆಳೆಸುವ ಸಾಧನವಾಗಿಯೂ ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು ಎಂದು ಇದು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿತು.

ಸತ್ಯವಾಡಿಯ ಎತ್ತರದ ಆಲದ ಮರಗಳ ನೆರಳಿನಲ್ಲಿ, ಹೊಸ ಪೀಳಿಗೆಯ ಯುವಕರು ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದರು, ಕೇವಲ ಉದ್ಯೋಗಾಕಾಂಕ್ಷಿಗಳಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ, ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುವ ಮತ್ತು ಮುನ್ನಡೆಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿರುವ ನಾಗರಿಕರು ಸೃಷ್ಟಿಯಾದರು.

ಸತ್ಯವಾಡಿಯ ಸ್ಥಾಪಕ ಗೋಪಬಂಧು ದಾಸ್ ಕೇವಲ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಿಲ್ಲ; ಅವರು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜಾಗೃತಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಅನುಸರಣೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಿದರೆ, ಗೋಪಬಂಧು ದಾಸ್ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿದರು. ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ದಮನದ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ, ಅವರು ಸ್ವಾಭಿಮಾನವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅಧೀನತೆಯು ಮೇಲುಗೈ ಸಾಧಿಸಿದಾಗ, ಅವರು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಸ್ವತಂತ್ರ ಭಾರತದ ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ಕಾರಣವಾದ ಚರ್ಚೆಯನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿದರು.