ಮಲ್ಹರಾವ್ ಹೋಳ್ಕರ್ ಕೇವಲ ಯೋಧನಲ್ಲ, ಮಹಿಳಾ ಸಬಲೀಕರಣದ ಚಾಂಪಿಯನ್ 

ಮಲ್ಹರಾವ್ ಹೋಳ್ಕರ್ ಅವರನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಮಹಾನ್ ಮರಾಠಾ ಸೇನಾಧಿಪತಿ ಮತ್ತು ಹೋಳ್ಕರ್ ರಾಜವಂಶದ ಸ್ಥಾಪಕ ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. 18 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ಮರಾಠಾ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಶೌರ್ಯ, ಮಿಲಿಟರಿ ತಂತ್ರ ಮತ್ತು ದೂರದೃಷ್ಟಿಯ ಮೂಲಕ ಈ ವಿಸ್ತರಣೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಅವರ ಕಥೆ ಕೇವಲ ಯುದ್ಧಗಳು ಮತ್ತು ವಿಜಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅಲ್ಲ. ಅದು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜೀವನದಿಂದ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹೊರಗಿಡಲ್ಪಟ್ಟ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಆಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಮಹಿಳಾ ಸಬಲೀಕರಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮಲ್ಹರಾವ್ ಹೋಳ್ಕರ್ ಅವರ ಜೀವನದ ಈ ಅಂಶವನ್ನು ನಾವು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.

ಅಹಲ್ಯಾಬಾಯಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಗೌರವ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿ

ಮಲ್ಹರಾವ್ ಹೋಳ್ಕರ್ ಅವರ ಜೀವನದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಕುತೂಹಲಕಾರಿ ಘಟನೆ ಅವರ ಸೊಸೆ ಅಹಲ್ಯಾಬಾಯಿಯವರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ಒಮ್ಮೆ ಅವರು ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸಿದಾಗ ಅಲ್ಲಿ ಬಡವರಿಗಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಯುವತಿಯನ್ನು ನೋಡಿ ಮೂಖವಿಸ್ಮಿತರಾದರು. ಆಕೆಯ ಸೂಕ್ಷ್ಮತೆ ಮತ್ತು ಸಹಾನುಭೂತಿಯಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾದ ಅವರು, ಅವಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಮಗ ಖಂಡೇರಾವ್ ಅವರ ಪತ್ನಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ಈ ಹುಡುಗಿ ನಂತರ ಅಹಲ್ಯಾಬಾಯಿ ಹೋಳ್ಕರ್ ಆದರು, ಅವರನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಮಹಿಳಾ ಆಡಳಿತಗಾರರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮಲ್ಹರಾವ್ ಅವರ ಈ ನಿರ್ಧಾರದಲ್ಲಿ ಅವರ ದೂರದೃಷ್ಟಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿತ್ತು, ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನಕ್ಕಿಂತ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಮತ್ತು ಗುಣಗಳಿಗೆ ಬೆಲೆ ಕೊಟ್ಟರು.

1754 ರಲ್ಲಿ, ಮಲ್ಹರಾವ್ ಅವರ ಮಗ ಖಂಡೇರಾವ್ ಕುಂಭೇರ್ ಕದನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಿಧನ ಹೊಂದಿದ. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ವಿಧವೆಯರು ಸತಿ ಮಾಡುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಪದ್ಧತಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಅಹಲ್ಯಾಬಾಯಿ ಕೂಡ ಸತಿ ಮಾಡಲು ತಯಾರಿ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಳು, ಆದರೆ ಮಲ್ಹರಾವ್ ಹೋಳ್ಕರ್ ಅವಳನ್ನು ತಡೆದರು. ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಅದರ ಜನರಿಗೆ ಅವರ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಹೆಚ್ಚು ಮುಖ್ಯ ಎಂದು ಅವರು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳಿದರು. ಈ ನಿರ್ಧಾರವು ಆ ಕಾಲದ ಸಾಮಾಜಿಕ ವಾತಾವರಣಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿತ್ತು, ಆದರೆ ಈ ಹೆಜ್ಜೆಯೇ ನಂತರ ಇತಿಹಾಸದ ಹಾದಿಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿತು.

ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ನಾಯಕತ್ವವನ್ನು ನೀಡುವ ಧೈರ್ಯ ಮಾಡಿದ  ಮಲ್ಹರಾವ್ ಹೋಳ್ಕರ್ ಅಹಲ್ಯಾಬಾಯಿ ಸತಿ ಮಾಡುವುದನ್ನು ತಡೆದಿದ್ದಲ್ಲದೆ, ರಾಜ್ಯಭಾರ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡಿದರು. ನ್ಯಾಯ, ಕಂದಾಯ ಮತ್ತು ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕತೆಯಂತಹ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡಿದರು. ಕುಟುಂಬದ ಸಂಪತ್ತಿನ ಕಾಲು ಭಾಗವನ್ನು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ನೀಡುವ ತಮ್ಮ ಸಮುದಾಯದ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಸಹ ಅವರು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು. ಅಧಿಕಾರ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ಪಡೆದ ನಂತರವೂ, ಮಲ್ಹರ್ ರಾವ್ ತಮ್ಮ ಸಮುದಾಯದ ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಮುರಿಯಲಿಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಮಹಿಳೆಯರ ಆರ್ಥಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಗೌರವಿಸಿ ಅದನ್ನು ಆಚರಣೆಗೆ ತಂದರು.

ಮರಾಠಾ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮಾಲ್ವಾದ ಗವರ್ನರ್ ಆಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡಾಗ ಮತ್ತು ಪೇಶ್ವೆಯಿಂದ ಜಾಗೀರ್ ಮತ್ತು ಆದಾಯದ ಹಕ್ಕನ್ನು ಪಡೆದಾಗ, ಜನವರಿ 1734 ರಲ್ಲಿ, ಅವರ ಸಮುದಾಯದ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ, ಅವರು ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ಎರಡು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ‘ದೌಲತ್’ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಇದು ರಾಜ್ಯದ ಆದಾಯ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ವೆಚ್ಚಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿತ್ತು, ಆದರೆ ‘ಖಜ್ಜಿ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಇನ್ನೊಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಮಹಿಳೆಯರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಆಸ್ತಿ ಎಂದು ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಮಲ್ಹರ್ ರಾವ್ ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಕುಟುಂಬದೊಳಗೆ ಈ ತತ್ವವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದರು, ಗೌರವಯುತವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಒಟ್ಟು ಸಂಪತ್ತಿನ ಸರಿಸುಮಾರು ಕಾಲು ಭಾಗವನ್ನು ತಮ್ಮ ಮೂವರು ಪತ್ನಿಯರಾದ ಗೌತಮಬಾಯಿ, ದ್ವಾರಕಾಬಾಯಿ ಮತ್ತು ಬನಾಬಾಯಿ ಅವರಿಗೆ ನೀಡಿದರು.

ಇದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಆ ಕಾಲದ ಮರಾಠಾ ಆಡಳಿತವು ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿತು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಗೌತಮಬಾಯಿ ಹೋಳ್ಕರ್ ಅವರಿಗೆ ಮಾಲ್ವಾ ಪ್ರದೇಶದ ಮಹೇಶ್ವರ, ಸನ್ವೆರ್ ಮತ್ತು ದೇಪಾಲ್ಪುರದಂತಹ ಪ್ರಮುಖ ಪರಗಣಗಳು ಹಾಗೂ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಚಂದ್ವಾಡ್, ಅಂಬಾದ್ ಮತ್ತು ಕೋರೆಗಾಂವ್ ಗ್ರಾಮಗಳಿಂದ ಆದಾಯವನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಸುಮಾರು ಮೂರು ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿಗಳ ಆದಾಯವನ್ನು ಗಳಿಸುತ್ತಿದ್ದವು, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇದು ಗಣನೀಯ ಮೊತ್ತವಾಗಿತ್ತು.

ನಂತರ, ಅವರು ಹರ್ಕುಬಾಯಿ ಎಂಬ ರಜಪೂತ ಕುಲದ ಮಹಿಳೆಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾದಾಗ, ಅವರು ಅವಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಇತರ ಪತ್ನಿಯರಂತೆಯೇ ನಡೆಸಿಕೊಂಡರು. ಕುಟುಂಬದ ಮಹಿಳೆಯರಂತೆಯೇ ಅವರಿಗೆ ಅದೇ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಗೌರವವನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. ಹೀಗಾಗಿ, ಮಲ್ಹರಾವ್ ಹೋಳ್ಕರ್ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ಮಿಲಿಟರಿ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದ್ದಲ್ಲದೆ, ಮಹಿಳೆಯರ ಆರ್ಥಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಗತಿಪರ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.

ವಿನಮ್ರ ಕುಟುಂಬದಿಂದ ಬಂದ ಅವರು ಮರಾಠ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಕಮಾಂಡರ್ ಆದರು. ಮಲ್ಹರಾವ್ ಹೋಳ್ಕರ್ ಮಾರ್ಚ್ 16, 1693 ರಂದು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಪುಣೆ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹೋಲ್ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಅವರ ತಂದೆಯ ಹೆಸರು ಖಂಡುಜಿ ಹೋಳ್ಕರ್, ಮತ್ತು ಅವರು ಸರಳ ಧಂಗರ್ (ಕುರುಬ) ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರು. ಸೀಮಿತ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಧೈರ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಭೆಯ ಮೂಲಕ ಮರಾಠಾ ಸೈನ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿದರು. ಕ್ರಮೇಣ, ಅವರ ಶೌರ್ಯ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ಅವರನ್ನು ಮರಾಠಾ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಪೇಶ್ವೆ ಬಾಜಿರಾವ್ ಅವರ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಜನರಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿತು. ಅವರು ಉತ್ತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಮಿಲಿಟರಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಅವರು ಮಾಲ್ವಾ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮರಾಠಾ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿದರು. ನಂತರ ಅವರು ಇಂದೋರ್ ಅನ್ನು ತಮ್ಮ ಪ್ರಮುಖ ಆಡಳಿತ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು, ಅದು ನಂತರ ಹೋಳ್ಕರ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿತು. ಅವರು ಮಾಲ್ವಾದ ಮೊದಲ ಮರಾಠಾ ಗವರ್ನರ್ ಆಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಲಾಹೋರ್ ಅನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಮರಾಠಾ ಧ್ವಜವನ್ನು ಹಾರಿಸಿದರು. ಅವರು ಮೇ 20, 1766 ರಂದು ಆಲಂಪುರದಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು.

ಮಹಾನ್ ಯೋಧ ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಸಮಾಜದ ಮನಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವಲ್ಲಿಯೂ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಬಹುದು ಎಂದು ಮಲ್ಹರಾವ್ ಹೋಳ್ಕರ್ ಅವರ ಜೀವನವು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಅವರು ಮಹಿಳೆಯರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅವರಿಗೆ ನಾಯಕತ್ವದ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಅವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ, ಅಹಲ್ಯಾಬಾಯಿ ಹೋಳ್ಕರ್ ಮಾಲ್ವಾದಲ್ಲಿ ಆದರ್ಶ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು, ಇದನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಮಲ್ಹರಾವ್ ಹೋಳ್ಕರ್ ಅವರ ಕಥೆಯು ಕೇವಲ ಮರಾಠಾ ಸೇನಾಧಿಪತಿಯೊಬ್ಬರ ಕಥೆಯಲ್ಲ, ದಾರ್ಶನಿಕ ನಾಯಕತ್ವವು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ತರಬಹುದಾದ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಪರಿವರ್ತನೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಅವರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಶೌರ್ಯ, ಪ್ರಗತಿಪರ ಚಿಂತನೆ ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ಸಬಲೀಕರಣದ ಗಮನಾರ್ಹ ಸಂಯೋಜನೆಯಾಗಿ ಸ್ಮರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.