ಒಡಿಶಾದ ಮರೆತುಹೋದ ನಾಯಕ: ಬಕ್ಸಿ ಜಗಬಂಧು

ಮಾರ್ಚ್ 29, 1857 ರಂದು, ಬ್ಯಾರಕ್‌ಪೋರ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಿಪಾಯಿಯಾಗಿದ್ದ ಮಂಗಲ್ ಪಾಂಡೆ ಹಾರಿಸಿದ ಗುಂಡು ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಂಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಿತು. ಅವನ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಅವಮಾನಿಸಿದ ಕಾರ್ಟ್ರಿಜ್‌ಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಅವನ ಧಿಕ್ಕಾರವು ದೆಹಲಿಯಿಂದ ಝಾನ್ಸಿಗೆ ಹರಡಿದ ಕಿಡಿಯಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತು, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಅಲುಗಾಡಿಸಿತು. ಪಾಂಡೆ ದಂಗೆಗೆ ನಲವತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಮೊದಲು ಒಡಿಶಾ ಅದಾಗಲೇ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ನಾಯಕ – ಬಕ್ಸಿ ಜಗಬಂಧು ನೇತೃತ್ವದ ಜನರ ದಂಗೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ನಿಮಗೆ ತಿಳಿದಿದೆಯೇ. 1817 ರ ಪೈಕ್ ದಂಗೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಅವರ ಹೋರಾಟವು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ವಿರುದ್ಧದ ಆರಂಭಿಕ ಸಂಘಟಿತ ದಂಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.

 ಆಗ್ನೇಯ ಒಡಿಶಾದಲ್ಲಿರುವ ಖುರ್ದಾ, ಫಲವತ್ತಾದ ಹೊಲಗಳು ಮತ್ತು ಪವಿತ್ರ ಜಗನ್ನಾಥ ದೇವಾಲಯದ ಭೂಮಿಯಾಗಿತ್ತು. ಇದು 105 ಕೋಟೆಗಳು, 60 ದೊಡ್ಡ ಹಳ್ಳಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಾವಿರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಣ್ಣವುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಆದರೆ 1803 ರಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಟಿಷರು ಖುರ್ದಾವನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ಖುರ್ದಾ ರಾಜ ಮುಕುಂದ ದೇವ್ II ತನ್ನ ಪರಗಣಗಳು, ದೇವಾಲಯದ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ರಾಜ್ಯಗಳ ಮೇಲಿನ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ತನ್ನ ರಾಜ್ಯದಿಂದ ಕಳೆದುಕೊಂಡನು. ಅವನನ್ನು ಪುರಿಗೆ ಗಡಿಪಾರು ಮಾಡಲಾಯಿತು.
ಜಗಬಂಧು ಬಿದ್ಯಾಧರ್ ಮೊಹಾಪಾತ್ರ ಭ್ರಮರ್‌ಬರ್ ರಾಯ್ ಖುರ್ದಾ ಪೈಕ್‌ಗಳ  ಬಕ್ಸಿ ಅಥವಾ ಕಮಾಂಡರ್ (ಸೇನಾಧಿಪತಿ) ಆಗಿದ್ದರು. ಅವರಿಗೆ ಒಡಿಶಾದ ರಾಜರು ತಮ್ಮ ನಿಷ್ಠಾವಂತ ಸೇವೆಗೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಬಾಡಿಗೆ ರಹಿತ ಭೂಮಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು “ಪೈಕಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ” ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ಇದು ಅವರಿಗೆ ಸ್ಥಿರವಾದ ಜೀವನೋಪಾಯ ಮತ್ತು ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು.

 ಖುರ್ದಾವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ, ಬ್ರಿಟಿಷರು 1805 ರಲ್ಲಿ ಪೈಕ್‌ಗಳಿಗೆ ನೀಡಲಾದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಪಡೆದರು. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಅವರು ಭಾರೀ ತೆರಿಗೆಗಳನ್ನು ವಿಧಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಹಳ್ಳಿಗಳನ್ನು ಧ್ವಂಸಗೊಳಿಸಿದ ಪ್ರವಾಹ ಮತ್ತು ಕ್ಷಾಮಗಳನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿದರು.

 ಉಪ್ಪಿನ ಬೆಲೆಗಳು ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಗಗನಕ್ಕೇರಿತು, ಕಲ್ಕತ್ತಾದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಎಸ್ಟೇಟ್‌ಗಳನ್ನು ಹರಾಜು ಮಾಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಭ್ರಷ್ಟ ಪೊಲೀಸರು ಜನರನ್ನು ಭಯಭೀತಗೊಳಿಸಿದರು. ಒಮ್ಮೆ ಕಮಾಂಡರ್ ಆಗಿದ್ದ ಜಗಬಂಧು ಸ್ವತಃ ಬದುಕುಳಿಯುವಿಕೆಗಾಗಿ ಭಿಕ್ಷೆ ಬೇಡುವ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಇಳಿದರು, ಅವನಿಗೆ ಆಹಾರವನ್ನು ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು ನೀಡಿ ಬದುಕಿಸಿದರು.

ಹೋರಾಟದ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಅವನು ತನ್ನ ಕಾಲಾಳು ಸೈನಿಕರನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿ “ರಾಜ, ದೇವಾಲಯ, ಭೂಮಿ, ಘನತೆಗಾಗಿ ಹೋರಾಡಿ” ಎಂದು ದಂಗೆಗೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿದನು..

 1817 ರ ಮಾರ್ಚ್ 29 ರಂದು 400 ಪೈಕ್‌ಗಳು ಬನ್‌ಪುರ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆಗೆ ನುಗ್ಗಿ ನೂರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಕೊಂದು ಖಜಾನೆಯನ್ನು ಲೂಟಿ ಮಾಡಿದಾಗ ದಂಗೆ ಭುಗಿಲೆದ್ದಿತು.

 ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ, ಕೊಂಧ್ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರು ಸೇರಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಬಕ್ಸಿಯ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. 1917 ರ ಏಪ್ರಿಲ್ ಮಧ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ, ಜಗಬಂಧು ಸುಮಾರು 10,000 ದಂಗೆಕೋರರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಪುರಿಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಅವರು ರಾಜನನ್ನು ಪುನಃ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.

 ಆದಾಗ್ಯೂ, ಬ್ರಿಟಿಷರು ಕ್ರೂರ ಬಲದಿಂದ ಪ್ರತಿದಾಳಿ ನಡೆಸಿದರು. ಸಮರ ಕಾನೂನು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು, ರಾಜ ಮತ್ತು ಅವನ ಮಗನನ್ನು ಜೈಲಿಗೆ ಹಾಕಲಾಯಿತು. ದಂಗೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಬ್ರಿಟಿಷರು ಜನರಲ್ ಮಾರ್ಟಿಂಡೆಲ್ ಅವರನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದರು. ಅವರು ಕಟಕ್ ಮತ್ತು ಬೆರ್ಹಾಂಪುರದಿಂದ ದಾಳಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು

 ಮೇ 1817 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ದಂಗೆಯನ್ನು ಹತ್ತಿಕ್ಕಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಬಕ್ಸಿ ಜಗಬಂಧು ಕಾಡುಗಳಿಗೆ ತೆರಳಿದರು. . ಎಂಟು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ, ಅವರು ನಿಷ್ಠಾವಂತ ಪೈಕ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಮಿತ್ರರೊಂದಿಗೆ ಗೆರಿಲ್ಲಾ ಯುದ್ಧವನ್ನು ನಡೆಸಿದರು, ಗೋಪ್, ತಿರಾನ್ ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಮುಂಡೈನಾದ್ಯಂತ ಪ್ರತಿರೋಧವನ್ನು ಹರಡಿದರು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, 1825 ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಮಾತುಕತೆಯ ನಿಯಮಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಶರಣಾದರು, ಆದರೆ 1829 ರಲ್ಲಿ ಪಿಂಚಣಿ ಅಥವಾ ಮಾನ್ಯತೆ ಇಲ್ಲದೆ ನಿಧನರಾದರು.

ಪೈಕಾ ದಂಗೆ ಅಲ್ಪಾವಧಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅದು ಶಾಶ್ವತವಾದ ಗುರುತು ಬಿಟ್ಟಿತು. ಬ್ರಿಟಿಷರು ಉಪ್ಪಿನ ಬೆಲೆಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು, ಭ್ರಷ್ಟ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ವಜಾಗೊಳಿಸಲು ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಒತ್ತಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ರಾಜ ರಾಮಚಂದ್ರ ದೇವ್ III ದೇವಾಲಯ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಹಣವನ್ನು ಪಡೆದರು, ಇದು ಭಯದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ರಿಯಾಯಿತಿಯಾಗಿದೆ.

ಇನ್ನೂ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ, ಜಗಬಂಧುವಿನ ದಂಗೆಯು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರು ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಶಕ್ತಿಗೆ ಸವಾಲು ಹಾಕಬಲ್ಲರು ಎಂಬುದನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಿತು. ಮಂಗಲ್ ಪಾಂಡೆ ನಂತರ ಉದಯಿಸಿದ ಅದೇ ದಿನಾಂಕದಂದು, ಜಗಬಂಧು ಅದಾಗಲೇ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯ ಜ್ವಾಲೆಯನ್ನು ಹೊತ್ತಿಸಿದ್ದರು.