ಸ್ವಾಮಿ ಶಿವಾನಂದ ಬಾಬಾ ಅವರ ಬದುಕೇ ಪಂಚ ಪರಿವರ್ತನೆಯ ಸಾಕಾರ ರೂಪ

ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ವಯಂಸೇವಕ ಸಂಘ (RSS) ಭಾರತೀಯ ಸಮಾಜವನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸುವ ಐದು ಅಂಶಗಳ ಪರಿವರ್ತಕ ನೀಲನಕ್ಷೆಯಾದ ಪಂಚ ಪರಿವರ್ತನೆಯನ್ನು ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ಶತಮಾನೋತ್ಸವವನ್ನು ಆಚರಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಈ ಐದು ತತ್ವಗಳು  ಸ್ವಾವಲಂಬನೆ, ಸಾಮರಸ್ಯ ಮತ್ತು ಶಿಸ್ತಿನ ಶಾಶ್ವತ ಸನಾತನ ನೀತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸುತ್ತದೆ. RSS  ಈ ತತ್ವವನ್ನು  ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವ ಬಹಳ ಹಿಂದೆಯೇ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಭಾರತೀಯರು ಮತ್ತು ತಪಸ್ವಿಗಳು ಈ ಆದರ್ಶಗಳನ್ನು ಸಾಕಾರಗೊಳಿಸಿದ್ದರು. 

ಗಂಗಾ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿ ಕಠಿಣ ಜೀವನ ನಡೆಸಿ ಪಂಚ ಪರಿವರ್ತನೆಗೆ ಜೀವಂತ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ 129 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನವರೆಗೆ (ಜನನ 1896 – ಮರಣ 2025) ಬದುಕಿದ್ದ ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಪುರಸ್ಕೃತ ಮಹಾಯೋಗಿ ಸ್ವಾಮಿ ಶಿವಾನಂದ ಬಾಬಾ ಅವರೇ ಇದಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮ ಸಾಕ್ಷಿ. ಮಾರ್ಚ್ 21, 2022 ರಂದು ಅವರ ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯ ಮೂರನೇ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವವನ್ನು ನಾವು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ, ಅವರ ಪ್ರಯಾಣವು ಪಂಚ ಪರಿವರ್ತನೆಯ ಸ್ತಂಭಗಳಾದ ಸ್ವದೇಶಿ, ಪರಿಸರ ಸಾಮರಸ್ಯ, ಕುಟುಂಬ ಮೌಲ್ಯಗಳು, ಸಾಮಾಜಿಕ ಏಕತೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಯಂ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಹೇಗೆ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅನ್ವೇಷಿಸೋಣ.

ಸ್ವದೇಶಿ: ಪಂಚ ಪರಿವರ್ತನೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವದೇಶಿ ಎಂಬುದು ವಿದೇಶಿ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಬಹಿಷ್ಕರಿಸುವುದನ್ನು ಮೀರಿದ ಅಂಶವೇ ಆಗಿದೆ. ಅದು ಆಸೆಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭುತ್ವ, ಆತ್ಮ-ನಿರ್ಭರತೆ ಬೆಳೆಸುವುದು. ಸ್ವಾಮಿ ಶಿವಾನಂದರ ಜೀವನವು ಅದರ ಶುದ್ಧ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ಚಿಕ್ಕ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅನಾಥರಾಗಿದ್ದ ಅವರು ಸನ್ಯಾಸವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು, ಖಿಚಡಿ ಮತ್ತು ರೊಟ್ಟಿಯಂತಹ ಬೇಯಿಸಿದ, ಎಣ್ಣೆ-ಮುಕ್ತ ಊಟ ಸೇವಿಸಿದರು. ಕೈಯಿಂದ ನೇಯ್ದ ಹತ್ತಿ ಖಾದಿ ಬಳಸಿದರು. ಚಾಪೆ, ಬಟ್ಟಲು ನಿತ್ಯ ಬಳಕೆಯ ವಸ್ತುಗಳಾಗಿದ್ದವು, ಯೋಗ ಆಸನವನ್ನು ನಿತ್ಯದ ದಿನಚರಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ಐಷಾರಾಮಿಗಳನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾ, ಅವರು ಸಂತೋಷವನ್ನು ತಮ್ಮದಾಗಿಸಿಕೊಂಡರು, “ತೃಪ್ತಿಯೇ ನಿಜವಾದ ಸಂಪತ್ತು” ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಸಾಲ ಮತ್ತು ಅಸಮಾಧಾನವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಅಂತ್ಯವಿಲ್ಲದ ಬಯಕೆಗಳ ಯುಗದಲ್ಲಿ, 129 ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅವರ ಚೈತನ್ಯವು ಸ್ವದೇಶಿಯತೆಯನ್ನು  ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಿತು. ಕಡಿಮೆ ಅಗತ್ಯಗಳು ಎಂದರೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ. ಗಂಗಾ ತಟದಲ್ಲಿ ಬದುಕಿದರು, ಅವರು ಗಾಂಧಿಯವರ ನೂಲುವ ಚಕ್ರವನ್ನು ಗೌರವಿಸಿದರು ಮತ್ತು ನಿಜವಾದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವು ಆಂತರಿಕ ಸಂಯಮದಿಂದ ಅರಳುತ್ತದೆ ಎಂದು ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟರು.

ಪರಿಸರ: ಸಾಮರಸ್ಯ, ಪ್ರಾಬಲ್ಯವಲ್ಲ

ಪಂಚ ಪರಿವರ್ತನೆಯು ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ಧರ್ಮವೆಂದು ನೋಡುತ್ತದೆ – ಪ್ರಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಹಬಾಳ್ವೆ ನಡೆಸುತ್ತದೆ, ಅದನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಶಿವಾನಂದರು ಸಂರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಬೋಧಿಸಲಿಲ್ಲ; ಅವರು ಅದನ್ನು ಬದುಕಿದರು. ಒಂದು ಶತಮಾನಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ, ಅವರು ವಾರಣಾಸಿಯಲ್ಲಿ ಗಂಗಾ ದಡದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು, ಬರಿ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಮಲಗಿದರು, ಸೂರ್ಯ ನಮಸ್ಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ಮುಂಜಾನೆ ಎದ್ದು ನಿಂತರು. ಅವರು ಪವಿತ್ರ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದರು, ಗಂಗಾ ಸ್ತೋತ್ರವನ್ನು ಜಪಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಅಪ್ಪುಗೆಯ ನಡುವೆ ಯೋಗವನ್ನು ಕಲಿಸಿದರು. ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಮುಕ್ತ, -ಕನಿಷ್ಠ ತ್ಯಾಜ್ಯ, ಅವರ ಹೆಜ್ಜೆಗುರುತುಗಳಾದವು. “ಭೂಮಿ ನಮ್ಮ ತಾಯಿ” ಎಂದು ಅವರು ಪುನರುಚ್ಛರಿಸಿದರು. ಇಂದು ನಾವು ಮಾನವ ದುರಾಸೆಯಿಂದಾಗಿ ಮಾಲಿನ್ಯ, ಹವಾಮಾನ ಅವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಶಿವಾನಂದರಂತಹ ಯೋಗಿಗಳು ಪ್ರಾಚೀನ ಕ್ರಮದೊಂದಿಗೆ ಪರಿಸರದೊಂದಿಗೆ ಸಮನ್ವಯದೊಂದಿಗೆ ಬದುಕುತ್ತಿದ್ದರು., ನದಿಗಳನ್ನು ಜೀವಸೆಲೆಯಾಗಿ ಗೌರವಿಸಿದರು. ಅವರ ಗಂಗಾ-ಕೇಂದ್ರಿತ ಜೀವನವು ಮನುಷ್ಯ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಎರಡನ್ನೂ ಸಮೃದ್ಧಗೊಳಿಸಿದವು, ಪರಿಸರದ ಜೊತೆಗಿನ ಸಾಮರಸ್ಯವು ಪೀಳಿಗೆಗಳನ್ನು ಉಳಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಾಗಿತ್ತು.

ಕುಟುಂಬ ಮೌಲ್ಯಗಳು: ಸಂಸ್ಕಾರವು ಶಾಶ್ವತ ಆಧಾರಸ್ತಂಭವಾಗಿದೆ

ಪಂಚ ಪರಿವರ್ತನೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಭಾರತೀಯ ಸಮಾಜವು ದೃಢವಾದ ಕುಟುಂಬಗಳ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿದೆ. ಸನ್ಯಾಸಿಯಾಗಿದ್ದರೂ, ಶಿವಾನಂದರು ತಮ್ಮ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಕುಟುಂಬ ಹಂತದಿಂದಲೇ ಸಂಸ್ಕಾರ (ಮೌಲ್ಯಗಳು) ಮೂಲಕ ಗೃಹಸ್ಥ ಸದ್ಗುಣಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯುತ್ತಾರೆ. ಪೋಷಕರನ್ನು ಮೊದಲೇ ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಅವರು,  ಶಿಸ್ತು – ದೈನಂದಿನ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ, ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ, ಸೇವೆ – ತಮ್ಮ ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತ್ವಕ್ಕೆ ಮನ್ನಣೆ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. “ಪೋಷಕರು ಚಿನ್ನವನ್ನು ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ” ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಮೀರಿ, ಅವರು ವಸುಧೈವ ಕುಟುಂಬಕಂ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಯಾತ್ರಿಕರು ಮತ್ತು ಅನಾಥರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಕರಂತೆ ಆಹಾರವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ, ಬರಿಗಾಲಿನಲ್ಲಿ ಬಂದಿದ್ದ 126 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ಯೋಗಿ ಗಣ್ಯರ ಮುಂದೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬಾಗಿ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದರು – ಇದು ನಮ್ರತೆಯ ಕ್ಷಣ. ಅದು ತೋರ್ಪಡಿಕೆಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ, ಅದು ಅವರ ಆಂತರ್ಯದಲ್ಲಿದ್ದ ಗುಣವಾಗಿತ್ತು. ಸಂಸ್ಕಾರವು ಪಾತ್ರವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ, ಕುಟುಂಬ ರಕ್ತಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಮಾಜವನ್ನು ಬಂಧಿಸುತ್ತದೆ.

ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಾಮರಸ್ಯ: ಸೇವೆಯು ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಕರಗಿಸುತ್ತದೆ

ಸಾಮರಸ್ಯವು ಸೇವೆಯ ಮೂಲಕ ಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಬಯಸುತ್ತದೆ. ಶಿವಾನಂದರ ವಾರಣಾಸಿ ಬೀದಿಗಳು ಈ ಪರಾಕಾಷ್ಠೆಯನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುತ್ತವೆ. ಅವರು ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ಸಮಾಜದಿಂದ ಬಹಿಷ್ಕೃತಗೊಂಡ ಕುಷ್ಠರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಅವರ ಕೊಳೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಗಾಯಗಳನ್ನು ತೊಳೆದು, ರೊಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ಕೈಯಾರೆ ತಿನ್ನಿಸಿದರು, ರೋಗಿಗಳ ಕಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿ ದೈವತ್ವವನ್ನು ನೋಡಿದನು. “ಜಾತಿ ಕುರುಡಾಗಿರುತ್ತಾರೆ; ಸೇವೆಯು ಏಕತೆಯನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುತ್ತದೆ” ಎಂದು ಅವರು ಕಲಿಸಿದರು. 1896 ರಿಂದ ಅವರು ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ಕುಂಭಮೇಳಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಯಾತ್ರಿಕರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಅಖಂಡ ಯೋಗ ಶಿಬಿರಗಳು ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಸಾಧನದಲ್ಲಿ ಒಂದುಗೂಡಿಸುತ್ತದೆ. ಪಂಚ ಪರಿವರ್ತನದ ಸಾಮರಸ್ಯವು ಸಹಿಷ್ಣುತೆಯಲ್ಲ ಆದರೆ ಸಕ್ರಿಯ ಸಹಾನುಭೂತಿಯಾಗಿದೆ – ಶಿವಾನಂದರು ಅದನ್ನು ಬದುಕುತ್ತಾರೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಬಿರುಕುಗಳನ್ನು ಒಂದೊಂದಾಗಿ ಕರುಣಾಜನಕ ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಗುಣಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಸ್ವಯಂ ನಿಯಂತ್ರಣ: ಯೋಗವು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ವ್ಯಕ್ತಿ ಸುಧಾರಣೆಯು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವೈಭವವನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕುತ್ತದೆ. ಶಿವಾನಂದರ ಯೋಗ ಸಾಧನೆ ಅವರ ಚೈತನ್ಯವನ್ನು ಇಮ್ಮಡಿಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಶಂಸಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅವರು ಪ್ರಾಣಾಯಾಮ, ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ, ಸಾತ್ವಿಕ ಆಹಾರಕ್ಕೆ ಮನ್ನಣೆ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. “ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ; ಸಾವನ್ನು ಜಯಿಸಿ” ಎಂದು ಬೋಧಿಸುತ್ತಾರೆ. 129 ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ಸ್ವಾವಲಂಬಿಯಾಗಿರುವ ಅವರು ಯಾವುದೇ ಔಷಧಿಗಳಿಲ್ಲದೆ, ಯಾವುದೇ ಸಹಾಯಕರಿಲ್ಲದೆ – ಯಾರಿಗೂ ಹೊರೆಯಾಗದೆ, ಲಕ್ಷಾಂತರ ಜನರಿಗೆ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಪಂಚ ಪರಿವರ್ತನವು ಆರೋಗ್ಯದ ಮೂಲಕ ನಾಗರಿಕ ಕರ್ತವ್ಯವನ್ನು ಒತ್ತಾಯಿಸುತ್ತದೆ; ಅವರು ಅದನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ: ಸದೃಢ ನಾಗರಿಕರು ಬಲಿಷ್ಠ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಜಾಗತಿಕ ಯೋಗ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕತೆಯು ಭಾರತವನ್ನು ಉನ್ನತೀಕರಿಸುತ್ತದೆ.

ಪಂಚ ಪರಿವರ್ತನವು ಸಮಾಜದ ಹಾದಿಯನ್ನು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಸ್ವಾಮಿ ಶಿವಾನಂದರು ಅದನ್ನು ಸುಗಮಗೊಳಿಸಿದರು. ಅನಾಥನಿಂದ ಪದ್ಮ ಪುರಷ್ಕೃತವಾಗುವವರೆಗಿನ ಶತಮಾನಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅವರ ಪ್ರಯಾಣವು ಭಾರತದ ಆತ್ಮದ ಅವತಾರವಾಗಿದೆ: ವಿನಮ್ರ, ಸಾಮರಸ್ಯ, ಮಣಿಯದ ಪಯಣವಾಗಿದೆ. ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು ಹೇರಳವಾಗಿವೆ, ಆದರೆ ಅವರ ಅಸ್ತಿತ್ವವು ಪುರಾವೆಯಾಗಿದೆ – ರೂಪಾಂತರಗೊಂಡ ಜೀವನವು ನಾಗರಿಕತೆಯನ್ನು ಉನ್ನತೀಕರಿಸುತ್ತದೆ. ಅವರನ್ನು ಅನುಕರಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಭಾರತವು ತನ್ನ ಸನಾತನ ಭರವಸೆಯನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ.