ಚಿಮ್ತಾನ ಬಸ್ ಆಕ್ಷನ್ 1944: ರೈತರಿಗಾಗಿ ಬ್ರಿಟಷ್‌ ಖಜಾನೆಯಿದ್ದ ಬಸ್ಸನ್ನೇ ದರೋಡಿ ಮಾಡಿದ್ದ ನಾನಾ ಪಾಟೀಲ್ 

1944 ರಲ್ಲಿ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಚಿಮ್ತಾನ ಬಳಿ 5 ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿ ನಗದು ಹೊತ್ತ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಖಜಾನೆ ಬಸ್ಸೊಂದು ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಎಂಟು ಭಾರತೀಯ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿಗಳು ಅದನ್ನು ಅಡ್ಡಗಟ್ಟಲು ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಬಸ್ ಚಿಮ್ತಾನ ಸಮೀಪಿಸುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಆ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿಗಳು ಬಸ್‌ ಅನ್ನು ಅಡ್ಡ ಹಾಕಿದರು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಾವಲುಗಾರರು ತಕ್ಷಣವೇ ಪ್ರತಿರೋಧ ತೋರಿದರು, ಭೀಕರ ಗುಂಡಿನ ಚಕಮಕಿ ನಡೆಯಿತು. ಸುಮಾರು ಎರಡು ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ, ಎರಡೂ ಕಡೆಯವರು ಖಜಾನೆಯ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಡಿದರು. ಆದರೆ ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯ ದರೋಡೆಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ  ಹಣವನ್ನು ತಮ್ಮಲ್ಲಿಯೇ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವ ಉದ್ದೇಶವಿರಲಿಲ್ಲ, ಅದನ್ನು ನಿಜವಾದ ಅರ್ಹ ರೈತರಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿಸುವ ಉದ್ದೇಶವಿತ್ತು. ಬಡ ರೈತರು ಬದುಕಲು ಹೆಣಗಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರಿಂದ ಬ್ರಿಟಿಷರು ಕ್ರೂರವಾಗಿ  ತೆರಿಗೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹಣ ಪೀಕಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದು ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಕೆರಳಿಸಿತ್ತು. ಹೀಗಾಗಿ ದರೋಡೆ ಯೋಜನೆ ರೂಪಿಸಿದರು. ಈ ಇಡೀ ಘಟನೆಯನ್ನು ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ನಾನಾ ಪಾಟೀಲ್ ರೂಪಿಸಿದ್ದರು.

ಈ ಕಥೆಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು, ನಾವು 1930ರ ದಶಕಕ್ಕೆ ಒಂದು ಹೆಜ್ಜೆ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಹೋಗಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ನಾನಾ ಪಾಟೀಲ್ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಕಂದಾಯ ಸಂಗ್ರಾಹಕ (ತಲಾತಿ) ಆಗಿದ್ದರು. ಆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಧುಲೆ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಚಿಮ್ತಾನಾ ಎಂಬ ದೊಡ್ಡ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ, ಬೆಳೆಗಳು ವಿಫಲವಾದಾಗ, ಕುಟುಂಬಗಳು ಬದುಕುಳಿಯಲು ಹೆಣಗಾಡುತ್ತಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಇಡೀ ಹಳ್ಳಿಗಳು ಹಸಿವನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಆದರೂ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರವು ತೆರಿಗೆಗಳನ್ನು ಬೇಡುತ್ತಲೇ ಇತ್ತು. ಆದಾಯವನ್ನು ಪಾವತಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ರೈತರಿಂದ ಭೂಮಿ, ಜಾನುವಾರು ಮತ್ತು ಧಾನ್ಯವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ನಾನಾ ಪಾಟೀಲ್ ಅವರ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು. ಹಸಿವಿನಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿರುವ ಕುಟುಂಬಗಳು ತಮ್ಮ ಕೊನೆಯ ಆಸ್ತಿಯನ್ನೂ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ನೋಡುವುದು ಅವರನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ನೋಯಿಸಿತ್ತು. ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಜನರ ವಿರುದ್ಧ ತನ್ನನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಅರಿತುಕೊಂಡ ಅವರು ಎಂಟು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಸರ್ಕಾರಿ ಸೇವೆಗೆ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಕ್ಕೆ ಸೇರಿದರು.

ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ, ನಾನಾ ಪಾಟೀಲ್ ಸತಾರಾ ಪ್ರದೇಶದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾವಾದಿ ನಾಯಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದರು. ಆಗಸ್ಟ್ 1943 ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರದಿಂದ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಭೂಗತ ಆಡಳಿತವಾದ ಪ್ರತಿ ಸರ್ಕಾರ್ (ಸಮಾನಾಂತರ ಸರ್ಕಾರ) ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಪ್ರತಿ ಸರ್ಕಾರ್ 600 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಹಳ್ಳಿಗಳನ್ನು ಆಳಿತು, ಸ್ಥಳೀಯ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿತು, ವಿವಾದಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಿತು, ಕಲ್ಯಾಣ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಸಂಘಟಿಸಿತು ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರಿಗೆ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು. ಅನೇಕ ಜನರಿಗೆ, ಇದು ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಪರ್ಯಾಯವಾಯಿತು. ಆದರೆ ಸಮಾನಾಂತರ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ನಡೆಸಲು ಹಣದ ಅಗತ್ಯವಿತ್ತು. ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ʼಖಜಾನೆ ಬಸ್ʼ ಗುರಿಯಾಗಿತ್ತು; ಅವರು ಅದರೊಳಗಿನ  ಹಣವನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಸ್ತಿಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸದೆ, ಅನ್ಯಾಯದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೂಲಕ ಭಾರತೀಯ ರೈತರಿಂದ ಕಸಿಯಲಾದ ಸಂಪತ್ತು ಎಂದು ನೋಡಿದರು. ಇದು ಚಿಮ್ತಾನ ಬಸ್ ಆಕ್ಷನ್‌ಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.

ಆದ್ದರಿಂದ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿಗಳು ಬಸ್‌ನ ಮುಂದೆ ಹೆಜ್ಜೆ ಹಾಕುತ್ತಾ ಅದನ್ನು ತಡೆಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಭೀಕರ ಯುದ್ಧ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಾವಲುಗಾರರು ಖಜಾನೆಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಹೋರಾಡಿದರು, ಆದರೆ ನಾನಾ ಪಾಟೀಲ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿಗಳು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು. ಸುಮಾರು ಎರಡು ಗಂಟೆಗಳ ಗುಂಡಿನ ದಾಳಿಯ ನಂತರ, ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿಗಳು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಖಜಾನೆ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಗಳ ಮೇಲೆ ಹಿಡಿತ ಸಾಧಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತೊಯ್ದರು. ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು. ಮುಂದೆ ಏನಾಯಿತು ಎಂಬುದೇ ಘಟನೆಯನ್ನು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿಸಿತು. ವೈಯಕ್ತಿಕ ಲಾಭಕ್ಕಾಗಿ ಒಂದೇ ಒಂದು ರೂಪಾಯಿಯನ್ನು ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿಗಳು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ. ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ, ಸರಿಸುಮಾರು ₹2.5 ಲಕ್ಷವನ್ನು ಪ್ರತಿ ಸರ್ಕಾರ್ ಅನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು, ಗ್ರಾಮ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು, ಕಲ್ಯಾಣ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಬರ ಪೀಡಿತ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಪರಿಹಾರ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಗೆ ಹಣಕಾಸು ಒದಗಿಸಲು ಬಳಸಲಾಯಿತು. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳುವಳಿಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ಮತ್ತೊಂದು ₹1.25 ಲಕ್ಷವನ್ನು ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ಬಾಂಬೆಗೆ ಕಳುಹಿಸಲಾಯಿತು. ಉಳಿದ ₹1 ಲಕ್ಷವನ್ನು ರೈತರು ಸಾಲ ಮತ್ತು ಸಾಲದಾತರಿಂದ ಶೋಷಣೆಯಿಂದ ಪಾರಾಗಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಬಳಸಲಾಯಿತು.

ಹೀಗೆ, ಚಿಮ್ತಾನ ಬಸ್ ಆಂದೋಲನವು ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾದ ಅತ್ಯಂತ ದಿಟ್ಟ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಯಿತು, ಏಕೆಂದರೆ ಇದು 1930 ರ ದಶಕದಿಂದ ದೀರ್ಘಕಾಲದವರೆಗೆ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದ ರೈತರ ನೋವುಗಳಿಗೆ ಅಂತ್ಯ ಹಾಡಿತು. ಆದರೆ, ನಾನಾ ಪಾಟೀಲ್‌ಗೆ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವು ಕೇವಲ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಅಲ್ಲ. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರನ್ನು ಬಡತನ, ಅನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಶೋಷಣೆಯಿಂದ ರಕ್ಷಿಸುವ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಆಗಿತ್ತು. ಚಿಮ್ತಾನ ಬಸ್ ಆಂದೋಲನವು ಆ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.